Het Bargerveen is een van de laatste overgebleven hoogveengebieden van Nederland. Tegenwoordig is het een uitgestrekt natuurgebied waar rust en stilte overheersen, maar eeuwenlang was het een plek waar hard werd gewerkt en waar talloze mensen hun bestaan opbouwden.
Wie meer wil weten over de mensen die hier ooit woonden en werkten, kan de Historische Route Bargerveen volgen. Deze route, aangelegd door Cultuur-Historisch Zwartemeer, voert langs 32 informatiepanelen die zijn geplaatst bij voormalige woonlocaties. Elk bord vertelt het verhaal van de families die hier, vaak onder zware omstandigheden, een bestaan wisten op te bouwen.
Hoewel het ontoegankelijke veengebied moeilijk begaanbaar was, verbleven er al rond 5000 v.Chr. incidenteel rondtrekkende groepen mensen. Eeuwen later gebruikten bewoners aan de randen van het veen turf als brandstof. Vanaf de zestiende eeuw kwam de grootschalige turfwinning op gang. Tegelijkertijd werden delen van het veen ontwaterd om rogge en andere gewassen te kunnen verbouwen. Daarmee begon een eeuwenlange menselijke ingreep die het oorspronkelijke hoogveenlandschap ingrijpend veranderde.
Volgens de overlevering hebben in de loop der tijd wel duizend gezinnen in het Bargerveen gewoond. Dat betekent niet dat er ook duizend woningen stonden. Op dezelfde plaatsen werden eenvoudige huisjes steeds opnieuw afgebroken en herbouwd voor nieuwe bewoners. Er gold zelfs een bijzondere regel: een huis mocht alleen blijven staan als het binnen één dag was gebouwd. Rookte de schoorsteen vóór het ochtendgloren, dan mocht de woning blijven. De meeste huisjes werden opgetrokken uit materialen die voorhanden waren, zoals plaggen, berkenstammen en stro. Wie wat meer te besteden had, kon zich een stenen voorgevel veroorloven. Het Bargerveen bood onderdak aan een bonte gemeenschap van veenarbeiders, kanaalgravers, turfschippers en boekweitboeren.
In de negentiende en twintigste eeuw bereikte de turfwinning haar hoogtepunt. In het Amsterdamsche Veld werd de bovenste veenlaag, het zogenoemde grauwveen, met smalspoortreinen afgevoerd naar de fabriek van de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij. Daar werd het verwerkt tot turfstrooisel, dat onder meer werd gebruikt als bodembedekking in stallen. Ook de stoomtram van de Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij (DSM) speelde een belangrijke rol. Tot in de jaren dertig vervoerde deze turf naar de omliggende plaatsen, waarna het vrachtverkeer deze taak overnam.
Vanaf 1921 werd in Klazienaveen zwarte turf verwerkt tot actieve kool in de Puritfabriek, de voorloper van het huidige Norit. Hiervoor werd een uitgebreid netwerk van smalspoorlijnen aangelegd dat diep het veengebied in liep.
De grootschalige vervening liet diepe sporen achter. Vrijwel alle oorspronkelijke veenlagen verdwenen. Pas in 1992 kwam definitief een einde aan de turfwinning in het Bargerveen. Daarna kreeg natuurherstel de ruimte en kon het gebied zich langzaam ontwikkelen tot het bijzondere hoogveenlandschap dat we vandaag de dag kennen.
Zie voor meer informatie op deze website en deze website.
Het zal een heel bruine omgeving geweest zijn. Arm en pover met mensen van allerlei pluimage. Waar het zwaar werken en leven was.
In BE zou dit al volgebouwd staan. Gelukkig bij jullie natuurgebied geworden.
Het is voor ons niet voor te stellen hoe het leven toen was.
Gelukkig is dit opnieuw natuurgebied geworden en niet volgebouwd.
Het is overigens gelukkig dat de mensen die het toen met hard werken hebben ontgonnen niet meer meemaken dat het weer terug wordt gebracht en hun werk voor ‘niets’ is geweest.
In ons land zijn er regelmatig discussies over het wel of niet teruggeven aan de natuur. Er zijn mensen die vinden dat het nog meer kan en anderen vinden dat er teveel wordt teruggegeven.
Hun leven was zeker zwaar en armoedig. Nee echt voorstellen hoe het was, zeker niet. Die mensen zouden het niet geloven denk ik…
Goed dat de natuur het terugkri!jgt. Hier in België is het hoogtijd om de natuur terug haar werk te laten doen. Veel is volgebouwd of omgewerkt tot industrie.
Twee landen naast elkaar en dan zulke verschillende standpunten. Ik ben wel benieuwd hoe dat is ontstaan. Ik zal eens kijken of AI er iets zinnigs over kan zeggen. 😉
Een hele korte samenvatting van een lang verhaal op Copilot…
Nederland werkt planmatig aan grote, verbonden natuurgebieden, terwijl België veel versnippering kent en natuurherstel vaker politiek vastloopt. Nederland geeft natuur vooral ruimte via waterbeheer; België loopt achter in kwaliteit en samenhang.
Heel interessant, Jetske. En dat is nog niet eens zo lang geleden, eigenlijk. Onvoorstelbaar hoe snel alles kan verdwijnen. Gelukkig in dit geval voor nieuwe natuur.
Ja, bijzonder hè? Als je daar nu fietst of loopt is het bijna niet voor te stellen dat hier nog niet zo lang geleden mensen woonden en turf werd gewonnen. Gelukkig heeft het gebied zich kunnen ontwikkelen tot zo’n prachtig en waardevol natuurgebied. Dat maakt de geschiedenis juist extra interessant.
Ik ben begonnen aan je boek en ik ben onder de indruk van de inhoud en je schrijfstijl. Ik wist het al enigszins door jouw weblog en de fragmenten waarin je ons al meenam in het verhaal. Vandaag heb ik een paar gedeeltes voorgelezen aan onze dochter.
Wat enig om te lezen, Jetske! Dankjewel 🙏
Leuk dat je ook deze kant van het Bargerveen belicht Jetske.
Interessant om te lezen en de moeite waard om daar eens rond te gaan lopen. Wat hadden de mensen toen een ander leven.