Vandaag pak ik de draad weer op met onze fotokuier van vorige week vrijdag. Vanaf het bos bij Heidehuizen reden Jan en ik door naar onze volgende bestemming. Onderweg kwamen we langs de kerk van Wijnjewoude, waar een boompje met prachtige, kleurrijke herfstbladeren ons uitnodigde om even rond te kijken. Jammer genoeg liet de beloofde zon zich op dat moment nog niet zien.

Naast de kerk staat een opvallend grote klokkenstoel. Met maar liefst drie klokken is het de grootste van Friesland – en mogelijk zelfs van heel Nederland, al wordt dat laatste nergens expliciet bevestigd. Jan besloot op het bankje bij de kleurrijke boom te blijven zitten, terwijl ik richting de klokkenstoel liep om er een fotoserie van te maken. Precies op dat moment maakte de bewolking ruimte voor de zon. Het was bijzonder om te zien hoe snel er weer stukken blauwe lucht verschenen. De zon raakte precies één van de ramen van de kerk, wat er gelijk uitsprong.

Friesland heeft veruit de meeste klokkenstoelen van ons land. De keuze voor een klokkenstoel in plaats van een klok in een toren had verschillende redenen. In veel dorpen speelde armoede een grote rol: een stenen toren was kostbaar om te bouwen én te onderhouden, terwijl een eenvoudige houten klokkenstoel een veel betaalbaarder alternatief vormde. Daarnaast was de drassige veengrond in delen van Friesland niet geschikt om het zware gewicht van een toren te dragen. Een lichte houten constructie was in zulke omstandigheden veel praktischer. Tot slot kwam het voor dat bestaande kerktorens in verval raakten of moesten worden afgebroken. Om toch klokken te kunnen luiden bij begrafenissen, kerkdiensten en andere plechtigheden, plaatste men dan een klokkenstoel.

Zoals wel vaker rust deze klokkenstoel op een fundament van zwerfkeien. Op internet vond ik de volgende gegevens over de historie en restauratie:

1723 – Eerste vermelding van een klokkenstoel met één klok.
1775 – Uitbreiding naar drie klokken (gegoten in 1768, 1772 en 1822).
1908 – De klokkenstoel werd herbouwd.
1984 – De klokkenstoel uit 1908 werd gesloopt en volledig vernieuwd. Dit geldt als de laatste grote restauratie van de houten constructie zelf.
2015 – De drie klokken zijn afzonderlijk gerestaureerd door een gespecialiseerd bedrijf. Ze kregen nieuwe luidassen van zwaar Bilinga-hout en werden teruggeplaatst in de klokkenstoel.

In Wijnjewoude worden de klokken nog altijd met de hand geluid. Het luiden van drie klokken tegelijk is een kunst op zich en vereist de nodige oefening. Deze traditionele manier van luiden komt tegenwoordig nauwelijks meer voor en vindt haar oorsprong in de middeleeuwen. De klokken laten een zogenaamd Te Deum-motief horen: een herkenbare melodie die ontstaat door het samenspel van de slagen. Voor iedere kerkdienst wordt er gedurende vijf minuten geluid.

Op deze website van de Hervormde Gemeente in Wijnjewoude kun je er alles over lezen. Hieronder staat een filmpje van het klokkenluiden. Na de start van het luiden vallen de klokken na ongeveer twee minuten in de juiste cadans. Heel bijzonder om te horen.

Het is een mooie omgeving met idyllische huizen. Uitslapen zit er voor de bewoners in de buurt waarschijnlijk niet in, want op zondagochtend worden ze vast tijdig door het klokkenluiden gewekt.

Toen ik weer terug was bij Jan werd het boompje volop beschenen door de zon. Ook de ganzen kwamen tot leven en trokken in grote groepen door het luchtruim. En wij stapten in de auto naar de volgende bestemming.