Joodse gedenksteen in De Pol

Een aantal weken geleden was Jan bij mij te gast voor een fotokuier in onze omgeving. Na het bezoek aan de kijkhut in de Catspoolder reden we via binnenweggetjes weer richting huis. Toen we door buurtschap De Pol reden stopten we bij de Joodse begraafplaats.

Op de Joodse begraafplaats staat slechts één gedenksteen.

De historie luidt als volgt. In 1818 begon Johannes van den Bosch met de Maatschappij van Weldadigheid en een eerste kolonie in Frederiksoord, in 1820 gevolgd door kolonie Willemsoord. De joodse kolonisten vormden in die kolonie op De Pol een levendige gemeenschap. Tussen 1838 en 1876 waren op het koloniedorp een synagoge met schoollokaal, begraafplaats en badhuis in gebruik. Op het hoogtepunt rond 1845 woonden er 160 mensen uit 21 gezinnen onder rabbi Nehemia Jacobson. Er was veel verloop door ontslag, verhuizing en desertie onder de arme joodse kolonisten. In 1862 werd de rabbi opgevolgd door Meijer Wolff, maar steeds meer gezinnen vertrokken en in 1885 werd de Israëlitische gemeente te Willemsoord formeel opgeheven. Er hebben meer dan 570 mensen in de jodenhoek van kolonie Willemsoord gewoond. De Familienamen staan vermeld in het boek “Joden op de Pol” van Geert Groen. Wat overblijft is een begraafplaats met gedenksteen uit 1937 en sierhek uit 2012, een herinnering aan een bijna vergeten stukje boeiende geschiedenis. Bron: samenvatting van het boek “Joden op de Pol” van Geert Groen.

Op een filmpje wat ik vond op internet las ik meer informatie over deze Joodse gemeenschap. Het filmpje staat aan het einde van dit bericht.

De meeste Joodse kolonisten kwamen uit Amsterdam en Rotterdam. De eerste twee Rotterdamse gezinnen hielden het in 1820 na 12 dagen voor gezien en keerden terug naar Rotterdam omdat ze niet konden aarden.

Naast ellende en armoede had de Franse Tijd Nederland de ‘burgerlijke gelijkstelling’ gebracht. De landbouwkoloniën van de Maatschappij van Weldadigheid verwelkomden de nu gelijkgestelde Joodse burgers, maar de dienden zich wel aan een aantal voorschriften te houden. Zo werd bijvoorbeeld van ze verwacht dat ze elke werkdag anderhalf uur langer werkten zodat ze rust konden houden op de Sjabbat.

Ondanks dat het nabijgelegen Steenwijk met haar Joodse gemeenschap de nodige faciliteiten bood (een synagoge, een slager, een mikwe) vonden de Joodse kolonisten van de Jodenpol maar moeilijk aansluiting bij hen. Zo weigerde deze rijke Joodse gemeenschap om godsdienstonderwijs te verlenen op De Pol, omdat de onkosten daarvoor niet werden gedekt...

Vanaf de Joodse begraafplaats reden we door De Pol en stopten bij het “Jodenveentje”. Waar nu camping “’t Veentje” zich bevindt, stond vroeger de boerderij van een Joodse familie van Goor. Om die reden werd het ven in de volksmond “het Jodenveentje” genoemd.

In onderstaand filmpje vond ik met name het filmfragment uit 1961 (start bij 1:30 min) vond ik mooi om te zien.

Naschrift…

Van Harma kreeg ik de volgende reactie… Op de steen staat een tekst uit Job: 3:18,19. “Daar zijn de gebondenen tezamen in rust. Zij horen de stem van de drijvers niet. De kleine en de grote is daar en de knecht is vrij van van zijn heer.”

Spreeuwen plunderen de laatste peren

Op een ochtend hoorde ik gekwetter van vele spreeuwen in de perenboom in onze voortuin. Het is de tijd van het jaar dat de spreeuwen de rijpe peren plunderen die nog boven in de boom hangen. De perenboom werd voor een deel beschenen door de ochtendzon. Dat leek mij een goed moment om de camera ter hand te nemen. Vanuit de slaapkamer, door het raam, maakte ik een fotoserie. Net als huismussen leven spreeuwen in een groep. Dat doen ze voor de veiligheid want meer ogen hebben de vijand sneller in beeld. Ze vliegen samen en foerageren ook samen. Dat betekent wel dat er dan gedeeld moet worden. Als er één peer in trek is bij meerdere spreeuwen dan volgen ze het First in, First out principe. Kennelijk werkt dat goed…

Na die fotosessie in de vroege ochtend was het urenlang stil in de perenboom. Rond de middag kwamen ze weer. Ik koos er ditmaal voor om een fotoserie te maken vanaf het balkon. Ik moest me daarbij wel heel voorzichtig bewegen want anders ging de zwerm er snel vandoor. Als de spreeuw niet in de zon zit heeft de spreeuw een ‘saai’ verenkleed. Echter als de zon erop schijnt komen de mooiste kleuren tevoorschijn. Dit heet iriserende kleuren. Dit verschijnsel komt veel voor in het dierenrijk. Er is al veel onderzoek gedaan naar de functie van dit verkleuren. Behalve de functies communicatie en camouflage heeft het nog meer functies. Op deze interessante site van EOS Wetenschap kun je er meer over lezen.

Druivenbladeren verkleuren

De druiven zijn geplukt door kennissen en wat was nog blijven hangen is opgegeten door de merels. Evenals de appel-, peren- en walnotenoogst was ook dit een rijke oogst.

Op een mooie herfstdag scheen de zon op de bladeren van de druif. Mooi om te zien hoe wonderlijk de bladeren verkleuren. Bijna symmetrisch kleurt het rood vanaf de buitenkant naar het midden van het blad.

Walvisroute

In de achtertuin van Miramar Zeemuseum kun je een leuke en leerzame Walvisroute volgen. Deze route is leuk voor jong en oud. De route is vrij toegankelijk ook buiten openingstijden. De illustraties zijn gemaakt door Aline Joustra.

Durven jullie de uitdaging aan en quizen jullie met mij mee? Eerst volgt een foto met een vraag. Daarna volgt er een ‘neutrale’ foto waarbij je na kunt denken over het antwoord. Vervolgens komt er een foto met het antwoord. Ik heb het dus deze keer niet te moeilijk gemaakt. 👩🏼‍🎓🧑‍🎓 😉

Klik op de foto’s voor groot formaat.

Plastic Soep

Toen ik op een zondagmiddag een foto maakte van een grote vis van dahlia’s zag ik daar ook een walvis met een buik vol plastic. Op dat moment had ik geen tijd om het object uitgebreid te fotograferen, daarom ging ik later nog een keer terug. Museum Miramar vraagt met deze objecten met de buik vol plastic aandacht voor een wereldwijd probleem…

Ook op Nature Today werd er onlangs aandacht besteed aan dit probleem. Zie deze site van Nature Today. Onderzoekers van onder andere Wageningen Marine Research hebben recent in het wetenschappelijke tijdschrift Polar Biology een artikel gepubliceerd, waarin het voorkomen van plastic en ander afval in IJslandse poolvossen wordt beschreven. De resultaten laten zien dat poolvossen op IJsland al sinds de jaren 90 plastic inslikken.

In museum Miramar is sinds 2020 de expositie ‘Plastic Soep’ te zien. Hoe is de productie van plastic ooit begonnen, welke gevolgen heeft plastic, en ons gebruik ervan, op onze planeet, en hoe ziet onze plastic toekomst er uit? De wisselexpositie neemt je mee langs een tijdlijn van plasticproductie en grote natuurrampen, tot initiatieven om ons plastic gebruik te verminderen en om te laten zien hoe we zelf kunnen helpen.

In de tuin van museum Miramar staat er behalve een walvis ook een dolfijn vol met plastic…

Walnoten(boom)

In onze tuin staat een enorme walnotenboom. De vorige eigenaar heeft een walnoot geplant en daar is deze boom uit voortgekomen. Wij wonen bijna 30 jaar in dit huis, de boom zal pakweg 50 jaar oud zijn. We zijn blij met deze boom om diverse redenen. Behalve de productie van walnoten houdt de boom in de zomer de muggen op afstand. En bij zonnig weer met hoge temperaturen geeft het bladerdek schaduw aan onze kippen die eronder scharrelen.

Dit jaar hadden we een goede walnotenoogst. Dit verschilt per jaar. Onder de boom lag het bezaaid met walnoten. We raapten ze dagelijks en hadden er dagen bij met een opbrengst van wel 160 noten. De walnoten liggen te drogen op een droogloopmat in de garage. Een kennis heeft net als eerdere jaren walnoten gehaald. Ze maakt er walnotentaarten van. Volgens haar bestaan er geen lekkerdere walnoten dan die van de ‘eigen’ boom…

De walnotenboom staat van april tot en met mei in bloei, dus dan kan er een bevruchting plaatsvinden. Een walnotenboom heeft mannelijke en vrouwelijke bloemen. In theorie kan een walnotenboom met zijn eigen bloemen voor een bevruchting zorgen, maar de katjes en trosjes bloeien niet tegelijkertijd, waardoor je toch een andere walnotenboom nodig hebt voor de bevruchting. Het stuifmeel van de katjes bereikt de vrouwelijke bloementrosjes dankzij de wind. Toen ik dit verhaal las was ik verbaasd over het grote aantal vruchten aan onze boom, er staat namelijk geen andere walnotenboom in de buurt.

De walnoot zit met zijn houtachtige bruine schaal in een groene ronde vrucht. Deze groene ronde vrucht wordt ‘bolster’ genoemd.

Direct na de bevruchting begint de walnoot te groeien. De noot zit dan al in de bolster. Na ongeveer 3 maanden is de walnoot volgroeid. Eind september / begin oktober zal de binnenkant van de bolster veranderen. Het weefsel tussen de bolster en de noot zal bruin worden, zodat de bolster niet meer vastzit aan de noot. Halverwege oktober zal de bolster opensplijten en de walnoot (dus noot met schaal) eruit vallen.

Walnoten die op de grond vallen zijn rijp voor consumptie. Meestal zitten er nog wel stukken van de bolsters vast aan de walnoot. Het is wel belangrijk om de walnoten snel te rapen want anders zitten ze al snel vol met schimmels. Er liggen ook leeggegeten walnoten op andere plaatsen in de tuin…

Eksters, kraaien en roeken zijn dol op walnoten.

Kraaien en roeken hamsteren in de herfst de noten en verstoppen die om ze vervolgens in de winter op te eten. Kraaiachtigen gebruiken bijvoorbeeld het verkeer om de noot gekraakt te krijgen. Ze laten de noten op een drukke straat vallen en blijven wachten totdat er een auto overheen rijdt. Op internet zijn daar filmpjes van te zien.

Met de telelens in de aanslag heb ik meerdere malen verdekt in de tuin zitten wachten op roeken die walnoten kwamen stelen.

Kraaiachtigen zijn slimme vogels. De aanwezigheid van mensen die het op hen ‘gemunt’ hebben ze direct in de gaten. Terwijl ik daar zat met de camera plukten ze de noten uit het zicht, aan de achterkant van de boom. Uiteindelijk heb ik er eentje door het bladerdek op heterdaad kunnen betrappen.

Walnoten hebben veel verschillende gezonde eigenschappen die onder andere goed zijn voor onze hersenen. Niet alleen is de noot echt brainfood, maar hij draagt ook bij aan een goede nachtrust, gewichtsverlies en verlaging van het cholesterol. Zo wordt het in ieder geval gesteld in dit en in dit (niet-wetenschappelijke) artikel. Ik smul in ieder geval dagelijks van de walnoten uit eigen tuin.

Dampende koeien

Op een mooie ochtend reed ik richting De Eese. Ik stopte bij koeien die in alle rust lagen te herkauwen in een weiland naast de Koningin Wilhelminalaan.

De rust veranderde al snel in activiteit. Zelfs vanuit de verte kwamen ze naar me toe gerend.

Het duurde niet lang of bijna alle koeien stonden bij het hek naar mij te kijken.

Zo kon ik mooi inzoomen op de dampende koeien

Catspoolder, Lendevallei

Vanaf het nieuwe fietspad, het Lindepad ging ik terug naar huis via het Catspoolderpad. Na de twee meter brede betonpad is het wel even wennen om op dit smalle asfaltpaadje te fietsen. Zeker bij tegenliggers is het goed opletten geblazen. Maar voordat we het pad op fietsen blijven nog even stilstaan bij het informatiebord…

In 2009/2010 is de Catspoolder in het kader van het Landinrichtingsproject ‘Beekdal Linde’ aangekocht en ingericht tot plasdrasgebied. Aansluitend is de poolder door de Provincie Fryslân overgedragen aan het It Fryske Gea. Sindsdien staat het gebied door een duiker in open verbinding met De Lende en voor een deel permanent onder water. Door het hogere waterpeil wordt ook de verdroging van de aangrenzende natuurgebieden verminderd. Verder is de oude petgatenstructuur met petgaten en legakker weer zichtbaar gemaakt. Bij overvloedige regenval is de polder een tijdelijk opvanggebied voor overtollig water.

Tijdens de herinrichting stuitte men op een verrassing, en wel op een enorme zwerfkei met een gewicht van 17.100 kilo. De zwerfkei is tijdens de voorlaatste ijstijd vanuit Scandinavië naar deze plek gevoerd. Het is een gneisgraniet, afkomstig uit de bergen in de omgeving van Tving in Zuid-Zweden. De kei is ongeveer 1400 miljoen jaar oud!

Links van het fietspad ligt het Botkerisservaot. Het deelgebied kreeg deze naam uit eerbetoon aan dr. Jacob Botke die zeer veel werk heeft verricht voor It Fryske Gea. De petgaten waren onderdeel van de eerste 80 ha natuur die ronde De Lende werden aangekocht. Om het geheel voor 26.000 gulden te kunnen aankopen werd een landelijke inzamelingsactie op touw gezet. Met succes. Bijzonder was de gift van 100 gulden door Koningin Wilhelmina. Met de aankoop is in 1940 de basis gelegd voor het huidige natuurreservaat ‘De Lendevallei’. Op de achtergrond zie je de toren van het kerkje in Peperga. Dit kerkje is niet meer als zodanig in gebruik. Het is verbouwd tot een B & B waar je vanaf ‘slechts’ 155 euro per nacht kunt overnachten.

Een nieuw fietspad in de Lendevallei

Op 6 augustus 2020 schreef het College van Burgemeesters en Wethouders een memo aan de gemeenteraad van Westellingwerf. Het betreft de afsluiting van een deel van het fietspad langs de Linde en wel het gedeelte van de Kontermansweg tot aan de Hemweg. De aanleiding van de afsluiting was dat de verkeersveiligheid niet langer geborgd was. Onderstaande foto is gemaakt door Lourens Looijenga.

Op 15 oktober 2020 stond er een artikel in de Leeuwarder Courant dat de verbetering van ‘gescheurd’ fietspad langs de Linde bijna 1,5 miljoen euro moet kosten. Met name de noodzaak van verbetering van de ondergrond zorgt voor een extra kostenpost van vier ton. Verder is de keuze gemaakt om mee te liften met de gebiedsontwikkeling beekdal Linde. Oude bochten langs de rivier De Linde worden teruggebracht in het landschap, dat betekent ook dat het fietspad langer wordt en dat er meer bruggen nodig zijn.

Het hele traject en de afsluiting van dit fietspad heeft lang geduurd, maar het is het wachten waard geweest. Er ligt nu een prachtig breed fietspad. Het fietspad slingert zich een weg door het prachtige landschap.

Ook aan de benodigde (hufterproof) bankjes is gedacht. Het gebied wordt ‘gemaaid’ door een grote kudde schapen.

‘Het kost wat, maar dan heb je ook wat…’ Er wordt dankbaar gebruik gemaakt van het nieuwe fietspad. Op mooie dagen is het er zelfs druk te noemen. Ik heb het fietspad de eerste keer gefietst samen met mijn man en zonder camera. De keer daarna met camera en zonder man. Op De Linde peddelden twee suppers. Deze twee vriendelijke dames met hun hondje wilden wel op de foto.